دندان عقل نهفته چه زمانی نیاز به جراحی دارد؟ علائم، روش درمان و مراقبتها
دندان عقل یا آسیای سوم معمولاً آخرین دندانی است که در انتهای فک ظاهر میشود. در بعضی افراد این دندان بدون ایجاد مشکل رشد میکند، اما گاهی فضای کافی برای رویش کامل آن وجود ندارد و دندان بهصورت نهفته یا نیمهنهفته باقی میماند.
وجود دندان عقل نهفته الزاماً به معنی نیاز فوری به جراحی نیست. وضعیت قرارگیری دندان، وجود درد یا عفونت، تأثیر آن بر دندان مجاور و شرایط استخوان فک از جمله عواملی هستند که در تصمیمگیری برای نگهداری یا خارج کردن دندان عقل اهمیت دارند.
در این مطلب بررسی میکنیم دندان عقل نهفته چیست، چه علائمی ایجاد میکند و در چه شرایطی ممکن است جراحی توصیه شود.
دندان عقل نهفته چیست؟
اگر دندان عقل نتواند به شکل طبیعی و کامل از لثه خارج شود، به آن دندان عقل نهفته گفته میشود.
گاهی دندان کاملاً داخل لثه یا استخوان قرار دارد و در دهان دیده نمیشود. در بعضی موارد نیز بخشی از تاج دندان خارج شده اما قسمت دیگری همچنان زیر لثه باقی مانده است که به آن دندان عقل نیمهنهفته گفته میشود.
زاویه قرارگیری دندان عقل نیز میتواند متفاوت باشد. ممکن است دندان تقریباً عمودی باشد اما فضای کافی برای رویش نداشته باشد یا به شکل مایل و حتی افقی در استخوان قرار گرفته باشد.
برای تشخیص دقیق موقعیت دندان معمولاً معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری دندانپزشکی انجام میشود.
آیا هر دندان عقل نهفتهای باید جراحی شود؟
خیر.
وجود دندان عقل نهفته بهتنهایی دلیل قطعی برای جراحی نیست. اگر دندان مشکلی برای بیمار یا دندانهای مجاور ایجاد نکند، ممکن است دندانپزشک تنها پیگیری دورهای را پیشنهاد کند.
از طرف دیگر، اگر دندان عقل باعث درد، عفونت مکرر، آسیب به دندان کناری یا مشکلات دیگر شده باشد، خارج کردن آن میتواند یکی از گزینههای درمان باشد.
اگر درباره اصل نیاز به کشیدن دندان عقل سؤال دارید، میتوانید مطلب قدیمیتر IRMix درباره اینکه آیا دندان عقل را باید کشید و عوارض بعد از کشیدن آن چیست را نیز مطالعه کنید.
مهمترین علائم دندان عقل مشکلدار
برخی دندانهای عقل نهفته ممکن است مدتها بدون علامت باقی بمانند. با این حال بروز علائم زیر بهتر است مورد بررسی قرار گیرد:
- درد یا احساس فشار در انتهای فک
- تورم یا قرمزی لثه اطراف دندان عقل
- درد هنگام جویدن
- بوی بد دهان یا طعم ناخوشایند مداوم
- گیر کردن غذا اطراف دندان نیمهرویشیافته
- مشکل یا درد هنگام باز کردن دهان
- تورم در ناحیه فک یا صورت
- درد در دندان مجاور دندان عقل
شدت این علائم در افراد مختلف متفاوت است و وجود هرکدام از آنها الزاماً به معنی نیاز به جراحی نیست.
عفونت اطراف دندان عقل نیمهنهفته
یکی از مشکلات دندان عقل نیمهنهفته، دشوار بودن تمیز کردن ناحیه اطراف آن است.
وقتی بخشی از دندان از لثه خارج شده باشد، ممکن است مواد غذایی و پلاک میکروبی در فضای بین لثه و دندان تجمع پیدا کنند. این وضعیت میتواند زمینه التهاب بافت اطراف دندان عقل را فراهم کند.
درد، تورم لثه، بوی بد دهان یا ناراحتی هنگام جویدن از علائمی هستند که ممکن است در چنین شرایطی دیده شوند.
اگر این مشکل بهصورت مکرر اتفاق بیفتد، دندانپزشک پس از بررسی شرایط میتواند درباره درمان مناسب تصمیم بگیرد.
آیا دندان عقل میتواند به دندان کناری آسیب بزند؟
در بعضی افراد، دندان عقل به شکل مایل قرار گرفته و با دندان آسیای دوم تماس نزدیکی دارد.
تمیز کردن فضای بین این دو دندان ممکن است دشوار باشد و در برخی شرایط احتمال پوسیدگی یا مشکلات لثه در این ناحیه افزایش پیدا کند.
به همین دلیل هنگام بررسی دندان عقل، فقط خود دندان عقل مهم نیست و وضعیت دندان مجاور نیز باید ارزیابی شود.
کشیدن ساده یا جراحی دندان عقل؛ چه تفاوتی دارند؟
همه دندانهای عقل به یک روش خارج نمیشوند.
اگر دندان کاملاً رویش پیدا کرده و دسترسی مناسبی داشته باشد، ممکن است امکان کشیدن آن مانند سایر دندانها وجود داشته باشد.
اما اگر دندان داخل استخوان یا زیر لثه قرار داشته باشد، ممکن است برای خارج کردن آن به جراحی نیاز باشد. در این شرایط بسته به موقعیت دندان ممکن است لثه باز شود و دسترسی لازم برای خارج کردن دندان ایجاد شود.
گاهی نیز دندان برای خارج شدن راحتتر به چند قسمت تقسیم میشود.
انتخاب روش به موقعیت دندان و شرایط هر بیمار بستگی دارد.
قبل از جراحی دندان عقل چه بررسیهایی انجام میشود؟
یکی از مراحل مهم، مشخص کردن موقعیت دقیق دندان است.
در دندانهای عقل پایین، رابطه ریشه دندان با ساختارهای عصبی اطراف اهمیت دارد و در دندانهای عقل بالا نیز وضعیت دندان نسبت به ساختارهای مجاور بررسی میشود.
به همین دلیل ممکن است علاوه بر معاینه، تصویربرداری مناسب نیز درخواست شود.
سوابق پزشکی، داروهای مصرفی و بیماریهای زمینهای نیز بهتر است پیش از انجام درمان به دندانپزشک گفته شوند.
افرادی که برای بررسی تخصصیتر این مشکل به دنبال مرکز درمانی هستند، میتوانند درباره مراحل ارزیابی و جراحی دندان عقل در غرب تهران اطلاعات بیشتری کسب کنند.
بعد از جراحی دندان عقل چه اتفاقی میافتد؟
مقداری درد، تورم یا ناراحتی پس از جراحی میتواند طبیعی باشد و معمولاً در روزهای ابتدایی بیشتر احساس میشود.
شدت و مدت این علائم به پیچیدگی جراحی و شرایط فرد بستگی دارد.
رعایت دستورات دندانپزشک بعد از درمان میتواند به روند بهبود کمک کند. این توصیهها ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- استراحت کافی در ساعات ابتدایی
- مصرف داروها طبق دستور
- خودداری از دستکاری محل جراحی
- مصرف غذاهای نرم در روزهای ابتدایی
- رعایت توصیههای مربوط به بهداشت دهان
- پرهیز از فعالیت شدید بلافاصله پس از جراحی
- مراجعه برای پیگیری در صورت توصیه دندانپزشک
دستورهای دقیق بعد از جراحی ممکن است برای هر فرد متفاوت باشند.
چه علائمی بعد از جراحی نیاز به پیگیری دارند؟
درد و تورم خفیف تا متوسط در روزهای اول میتواند بخشی از روند طبیعی بهبود باشد؛ اما اگر وضعیت بهجای بهتر شدن بهطور قابل توجهی بدتر شود، بهتر است با دندانپزشک تماس گرفته شود.
خونریزی قابل توجه و ادامهدار، تب، تورم شدید، درد رو به افزایش یا علائم غیرمعمول دیگر نیز نیاز به بررسی دارند.
بهتر است در چنین شرایطی به جای درمان خودسرانه، وضعیت توسط پزشک یا دندانپزشک ارزیابی شود.
بهترین زمان برای بررسی دندان عقل چه زمانی است؟
لازم نیست برای بررسی دندان عقل حتماً منتظر شروع درد شدید بمانید.
اگر دندان عقل بهطور کامل رویش پیدا نکرده، مرتب اطراف آن التهاب ایجاد میشود یا در تصویربرداری مشخص شده که دندان در وضعیت غیرطبیعی قرار دارد، بررسی دندانپزشکی میتواند به مشخص شدن وضعیت آن کمک کند.
تصمیم برای جراحی باید با توجه به شرایط همان دندان و همان بیمار گرفته شود.
جمعبندی
دندان عقل نهفته همیشه نیاز به جراحی ندارد؛ اما در برخی افراد ممکن است باعث درد، التهاب، عفونت مکرر یا ایجاد مشکل برای دندان مجاور شود.
مهمترین نکته، تشخیص موقعیت دندان و بررسی وضعیت بافتها و دندانهای اطراف است. بر اساس این بررسی میتوان تصمیم گرفت که دندان تنها تحت نظر باقی بماند، کشیده شود یا به جراحی نیاز داشته باشد.
اگر در انتهای فک خود درد، تورم یا التهاب مکرر دارید، بهتر است قبل از شدیدتر شدن مشکل وضعیت دندان عقل توسط دندانپزشک بررسی شود.
